อะไรอะไรก็ Shapefile: ข้อมูลภูมิสารสนเทศยุคใหม่มีทางเลือกอื่นหรือไม่?

อะไรอะไรก็ Shapefile: ข้อมูลภูมิสารสนเทศยุคใหม่มีทางเลือกอื่นหรือไม่?

18 มีนาคม 2567

ในโลกของข้อมูลภูมิศาสตร์ (Geospatial Data) รูปแบบข้อมูลที่เรียกว่า “Shapefile” ได้เป็นหนึ่งในมาตรฐานที่ใช้กันอย่างแพร่หลายมายาวนาน รูปแบบนี้ถูกพัฒนาขึ้นโดยอีเอสอาร์ไอ (Environmental Systems Research Institute, Inc.; ESRI) และได้กลายเป็นภาษากลางในการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางด้านภูมิศาสตร์สารสนเทศ (Geographic Information System; GIS)

อย่างไรก็ตาม ในขณะที่ Shapefile มีบทบาทสำคัญทั้งในอดีตและปัจจุบัน แต่มีข้อจำกัดหลายประการ จากการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ ๆ และความต้องการที่เพิ่มขึ้นในการจัดการข้อมูลภูมิศาสตร์ที่ซับซ้อนกว่าเดิมทำให้การใช้ Shapefile มีข้อจำกัดที่ไม่สามารถตอบสนองความต้องการที่เพิ่มขึ้นเหล่านี้ได้

บทความนี้จะทำการวิเคราะห์ข้อจำกัดของ Shapefile และเสนอแนวทางสำหรับการแลกเปลี่ยนข้อมูลภูมิศาสตร์ในยุคสมัยใหม่ โดยพิจารณาถึงความจำเป็นในการเลือกรูปแบบข้อมูลที่สามารถรองรับความต้องการของงานภูมิศาสตร์สารสนเทศทั้งในปัจจุบันและอนาคต

ข้อดีของ Shapefile

แม้ว่า Shapefile จะมีข้อจำกัดในหลายด้าน แต่ก็ไม่สามารถปฏิเสธได้ว่าข้อดีที่ทำให้ได้รับความนิยมสูงจากในอดีตและถึงปัจจุบันก็ยังใช้งานกันอยู่ คือความง่ายในการเข้าถึงและการใช้งาน รวมถึงเป็นรูปแบบที่เข้ากันได้ดีกับซอฟต์แวร์ GIS หลาย ๆ ประเภท และมักจะเป็นรูปแบบไฟล์ที่ได้รับการสนับสนุนเป็นอันดับแรก ๆ

ข้อจำกัดของ Shapefile

  • การกำหนดระบบพิกัดอ้างอิง: Shapefile ไม่มีการกำหนดมาตรฐานเริ่มต้นสำหรับระบบพิกัดอ้างอิง ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหาในการแปลงพิกัดหรือการใช้งานร่วมกันในระบบ GIS อื่น ๆ
  • รูปแบบไฟล์: Shapefile ประกอบด้วยไฟล์หลายนามสกุล (.shp, .dbf, .shx) ที่จำเป็นต้องใช้พร้อมกัน ทำให้การจัดการไฟล์และการแชร์ไฟล์มีความยุ่งยาก
  • การตั้งชื่อและจำนวนฟิลด์: การตั้งชื่อฟิลด์ใน Shapefile จำกัดอยู่ที่ 10 ตัวอักษร และรองรับจำนวนฟิลด์สูงสุดเพียง 255 ฟิลด์
  • การเลือกชนิดของข้อมูล: ชนิดข้อมูลใน Shapefile จำกัดเฉพาะ float, integer, date และ text ที่มีความยาวไม่เกิน 254 ตัวอักษร
  • ขนาดไฟล์: Shapefile มีขนาดไฟล์สูงสุดที่ 2GB หรือในบางโปรแกรมสามารถทำให้ Shapefile รองรับได้ถึง 4GB แต่ก็อาจไม่เพียงพอสำหรับบางงาน
  • การผสม Geometry: Shapefile แต่ละไฟล์สามารถบันทึกประเภทของ Geometry ได้เพียงประเภทเดียวเท่านั้น (Point, Line, Polygon)
  • การบันทึกข้อมูล 3 มิติ: Shapefile ไม่สามารถบันทึกข้อมูล 3 มิติที่มีเนื้อหาซับซ้อนได้ เช่น ข้อมูลของเทคเจอร์ ซึ่งหมายความว่าไม่สามารถแสดงลักษณะผิวของโมเดล 3 มิติได้อย่างละเอียด
  • การกำหนดโปรเจคชั่น: Shapefile ใช้คำจำกัดความ Well-Known Text (WKT) ของ ESRI ซึ่งอาจไม่เข้ากันกับคำจำกัดความมาตรฐานจากแหล่งข้อมูลอื่น ๆ เช่น European Petroleum Survey Group (EPSG) โดยเฉพาะในเรื่องของลำดับแกน หรือคำจำกัดความของหน่วย ความไม่เข้ากันนี้อาจนำไปสู่ปัญหาในการแสดงข้อมูลทางภูมิศาสตร์และการตีความ
  • การกำหนดค่า NULL: Shapefile ไม่สามารถกำหนดค่า NULL สำหรับฟิลด์ในตารางข้อมูลได้ เช่น ฟิลด์ที่เป็นตัวเลขจะถูกบังคับให้ใส่ค่าเป็น “0” แทนที่จะเป็น “ไม่มีข้อมูล”

หาก Shapefile ไม่สามารถรองรับความต้องการใช้งานได้ การพิจารณาเพื่อเลือกใช้ไฟล์ประเภทอื่นเพื่อแทนที่ Shapefile มีหลายเกณฑ์ที่ควรพิจารณา เช่น ความสามารถในการจัดเก็บข้อมูลที่ซับซ้อน, การรองรับข้อมูล 3D, ความสามารถในการทำงานกับไฟล์ขนาดใหญ่ หรือความเข้ากันได้กับซอฟต์แวร์ GIS ที่ใช้อยู่

การสำรวจทางเลือกที่เป็นไปได้

รูปแบบข้อมูลที่เป็นทางเลือกในการใช้งานแทนที่ Shapefile อาทิเช่น OGC GeoPackage, FlatGeobuf, GeoJSON, OGC GML, SpatiaLite, CSV, และ OGC KML แต่ละรูปแบบมีลักษณะเฉพาะตัวที่ทำให้เหมาะสมกับการใช้งานในสถานการณ์ที่แตกต่างกัน สรุปได้ตามตารางตังนี้

ตารางที่ 1 เปรียบเทียบคุณสมบัติของไฟล์ประเภทต่าง ๆ ในระบบภูมิสารสนเทศ

จากตาราง ได้เปรียบเทียบทั้งคุณสมบัติ, ข้อดี, ข้อเสีย และความสามารถของรูปแบบข้อมูลทางภูมิศาสตร์ต่าง ๆ ที่สามารถใช้แทน Shapefile ได้ แต่ละรูปแบบมีลักษณะเฉพาะที่ทำให้เหมาะสมกับการใช้งานและความต้องการที่แตกต่างกัน การเลือกรูปแบบข้อมูลที่เหมาะสมจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ และความสามารถในการจัดการข้อมูลทางภูมิศาสตร์

“สุดท้ายสิ่งที่อยากจะฝากเอาไว้ให้นักภูมิสารสนเทศทุกคนคือ เราไม่จำเป็นที่จะต้องเลิกใช้งานเครื่องมือเดิม แต่เราสามารถเรียนรู้และสนุกกับการเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่จะช่วยให้งานมีประสิทธิภาพมากกว่าเดิมได้”

เนื้อหาโดย นววิทย์ พงศ์อนันต์
ตรวจทานและปรับปรุงโดย ดวงใจ จิตคงชื่น

แปลและปรับปรุงเนื้อหาจาก

Vice President, Manpower Development Division at Big Data Institute (Public Organization), BDI

แบ่งปันบทความ

กลุ่มเนื้อหา

แท็กยอดนิยม

แจ้งเรื่องที่อยากอ่าน

คุณสามารถแจ้งเรื่องที่อยากอ่านให้เราทราบได้ !
และเราจะนำไปพัฒนาบทความให้มีเนื้อหาที่น่าสนใจมากขึ้น

ไอคอน PDPA

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ “นโยบายคุ้กกี้” และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ “ตั้งค่า”

ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

ยอมรับทั้งหมด
จัดการความเป็นส่วนตัว
  • คุกกี้ที่มีความจำเป็น (Strictly Necessary Cookies)
    เปิดใช้งานตลอด

    คุกกี้ประเภทนี้มีความจำเป็นต่อการให้บริการเว็บไซต์ของ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เพื่อให้ท่านสามารถเข้าใช้งานในส่วนต่าง ๆ ของเว็บไซต์ได้ รวมถึงช่วยจดจำข้อมูลที่ท่านเคยให้ไว้ผ่านเว็บไซต์ การปิดการใช้งานคุกกี้ประเภทนี้จะส่งผลให้ท่านไม่สามารถใช้บริการในสาระสำคัญของ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ซึ่งจำเป็นต้องเรียกใช้คุกกี้ได้
    รายละเอียดคุกกี้

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์และประเมินผลการใช้งาน (Performance Cookies)

    คุกกี้ประเภทนี้ช่วยให้ BDI ทราบถึงการปฏิสัมพันธ์ของผู้ใช้งานในการใช้บริการเว็บไซต์ของ BDI รวมถึงหน้าเพจหรือพื้นที่ใดของเว็บไซต์ที่ได้รับความนิยม ตลอดจนการวิเคราะห์ข้อมูลด้านอื่น ๆ BDI ยังใช้ข้อมูลนี้เพื่อการปรับปรุงการทำงานของเว็บไซต์ และเพื่อเข้าใจพฤติกรรมของผู้ใช้งานมากขึ้น ถึงแม้ว่า ข้อมูลที่คุกกี้นี้เก็บรวบรวมจะเป็นข้อมูลที่ไม่สามารถระบุตัวตนได้ และนำมาใช้วิเคราะห์ทางสถิติเท่านั้น การปิดการใช้งานคุกกี้ประเภทนี้จะส่งผลให้ BDI ไม่สามารถทราบปริมาณผู้เข้าเยี่ยมชมเว็บไซต์ และไม่สามารถประเมินคุณภาพการให้บริการได้

  • คุกกี้เพื่อการใช้งานเว็บไซต์ (Functional Cookies)

    คุกกี้ประเภทนี้จะช่วยให้เว็บไซต์ของ BDI จดจำตัวเลือกต่าง ๆ ที่ท่านได้ตั้งค่าไว้และช่วยให้เว็บไซต์ส่งมอบคุณสมบัติและเนื้อหาเพิ่มเติมให้ตรงกับการใช้งานของท่านได้ เช่น ช่วยจดจำชื่อบัญชีผู้ใช้งานของท่าน หรือจดจำการเปลี่ยนแปลงการตั้งค่าขนาดฟอนต์หรือการตั้งค่าต่าง ๆ ของหน้าเพจซึ่งท่านสามารถปรับแต่งได้ การปิดการใช้งานคุกกี้ประเภทนี้อาจส่งผลให้เว็บไซต์ไม่สามารถทำงานได้อย่างสมบูรณ์

  • คุกกี้เพื่อการโฆษณาไปยังกลุ่มเป้าหมาย (Targeting Cookies)

    คุกกี้ประเภทนี้เป็นคุกกี้ที่เกิดจากการเชื่อมโยงเว็บไซต์ของบุคคลที่สาม ซึ่งเก็บข้อมูลการเข้าใช้งานและเว็บไซต์ที่ท่านได้เข้าเยี่ยมชม เพื่อนำเสนอสินค้าหรือบริการบนเว็บไซต์อื่นที่ไม่ใช่เว็บไซต์ของ BDI ทั้งนี้ หากท่านปิดการใช้งานคุกกี้ประเภทนี้จะไม่ส่งผลต่อการใช้งานเว็บไซต์ของ BDI แต่จะส่งผลให้การนำเสนอสินค้าหรือบริการบนเว็บไซต์อื่น ๆ ไม่สอดคล้องกับความสนใจของท่าน

บันทึกการตั้งค่า
ไซต์นี้ลงทะเบียนกับ wpml.org ในฐานะไซต์พัฒนา สลับไปยังไซต์การผลิตโดยใช้รหัส remove this banner.